Riglyne

Riglyne vir die skryf van praatjies en keuse van leesstukke en nuus oor skryfwerk vir die Nasionale kompetisie 2019

Afdelings vir 2019:
–    Afrikaans
–    Engels
–    50/50 (Afrikaans/Engels)  
Elke leerder besluit self watter gedeelte van die toespraak in watter taal (Afrikaans/Engels) is.
–  Spanredenaars (Afrikaans)

Riglyne:  Sprekervaardighede
‘n Toespraak bestaan uit 4 dele:
*  Onderwerp
*  Inleiding
*  Lyf
*  Slot

Onderwerp
‘n Boeiende onderwerp lok jou luisteraars.
Mense luister eerder na:  “Geluk aan die beste skoolkoor in die Goudveld” as na “gelukwensing aan die skoolkoor”
Of
“Welkom aan die Namakwalandse Boere-orkes by die Aartappelfees” as na
“Verwelkoming:  Orkes”

‘n Redenaarstoespraak moet bv. van meet af aan sê waaroor dit gaan.
Vervang dus die Onderwerp in die dokument met jou eie toepaslike en oorspronklike onderwerp wat mense sal nooi om te kom luister.

‘n Goeie struktuur vir enige toespraak is om te werk in die reël van 3.
Inleiding
Bestaan uit 3 dele.
–  Iets interessant wat aansluit by die onderwerp – ‘n gedig, ‘n insident, ‘n bietjie toneelspel.
–  Waaroor die toespraak gaan – in kort (selfs net een of 2 woorde of ‘n kort sin)
–  ‘n Sin om die “bal aan die rol te sit”.
Lyf
Bestaan uit 3 gedagtes / argumente / afdelings
Elkeen van hierdie bestaan weer uit 3 dele:
–  Wat gesaghebbendes (kenners) sê. By die redenaarstoespraak is dit belangrik dat die            bron volledig aangehaal moet word, maar by ander toesprake is dit nie nodig nie
–  Voorbeelde/statistiek/verwysings/menings/”slim stories”
–  Jou eie mening
Slot
–  ‘n Samevattende gedagte
–  Opsomming (net enkele woorde) van wat in die lyf van jou toespraak gesê is
–  ‘n Kragtige slotsin oor die onderwerp.

Navorsing
Elke soort toespraak bied geleentheid om ‘n bepaalde hoeveelheid navorsing te doen en dit is belangrik dat die spreker by hierdie navorsing betrek word.  Leerders moet van jongs af leer om vrae te vra en antwoorde te soek – aan persone, in boeke, op die internet, in die natuur, ens.
Maak dubbel en dubbel seker van die geloofwaardigheid van jou bron, sowel as die toepaslikheid daarvan by jou argument.

Wenke vir die skryf van die verskillende soorte toesprake:
Let wel:  Jy hoef nie hierdie wenke slaafs na te volg nie – dit bied slegs ‘n riglyn waarvolgens jy kan werk.

Gelukwensing
Inleiding

Gee inligting oor waar julle julleself bevind tydens hierdie gelukwensing:
In die saal
Na afloop van die kompetisie/wedstryd
Tydens die jaarlikse prysuitdeling
Noem ook wie die gehoor is, bv. jou maats/personeel/ die gemeenskap, ens.
Lyf
Doen navorsing oor:
Die persoon
Wat is die prestasies binne skoolverband wat hierdie persoon al behaal het
Wat is die persoon se planne vir die res van die jaar
Slot
Sluit af met ‘n wens namens die skool/gemeenskap, ens.

Verwelkoming
Inleiding

Gee inligting oor waar julle julleself bevind tydens hierdie verwelkoming:
In die saal/op die sportveld, ens
Wat die geleentheid behels
Wie die gehoor is:
Skool
Gemeenskap, ens.
Lyf
Doen navorsing oor:
Die projek
Hoe lank julle dit al aanbied
Hoekom juis die bepaalde projek
Indien dit ‘n interessante naam het, verduidelik die naam
Wie betrokke is by die beplanning
Die persoon
Wat is hulle vebintenis/rede waarom juis hy/sy genooi is
Prestasies van die verlede
Toekomsplanne en hoe dit bv. skakel met die rede vir die besoek
Slot
Sluit af met ‘n wens oor die aand namens die skool/gemeenskap, ens.
Verwelkom die persoon.
Onthou dis NIE:  “Sit julle hande saam nie”, maar
“Kom ons verwelkom _____” of “Applous_____”

Inligtingstoespraak
Inleiding

Moenie aanvaar dat almal wat na jou toespraak luister, jou omgewing ken nie, maar gee genoeg agtergrond.
Lyf
Bespreek bv. die gebou – kamer vir kamer/ waardevolle artikels/indeling van sekere artikels, ens.
Moenie vergeet om woorde wat emosie oordra te gebruik nie – dit is die sleutels wat bepaal of mense die plek sal wil besoek/meer te wete wil kom van jou onderwerp. Moet egter nie oorsentimenteel raak nie – dit skrik mense af.
Slot
Jou persoonlike mening oor die mense, die terrein, ens.
Kostes.
Gebruik plakkate/Power Point, maar moenie die duurste opsie kies om die inligting oor te dra nie.
Wenk:  Oefen hierdie toespraak om dit met selfvertroue aan te bied terwyl jy die plakkate/Power Point-aanbieding hanteer.

Motiveringstoespraak
Inleiding

Begin met n aanhaling/verhaal/vraag (moenie wag vir n antwoord)
Die eerste sin is KRITIES omdat dit bepaal of mense van meet af aan by jou toespraak betrokke is.
Gee die rede(s) waarom die onderwerp hanteer word.
Noem kortliks watter 3 aspekte van die probleem jy gaan aanraak.
Lyf
Deel statistiek en kenners se bevindings.
Doen voorbeelde aan die hand oro hoe hulle jou voorstel kan toepas op ‘n daaglikse / weeklikse /maandelikse basis
Wees prakties:
Hou besige skedules in gedagte
Gee stap vir stap wenke om die gedragsverandering mee te begin.
Slot
Wys jou gehoor op die verandering wat kan (gaan) plaasvind indien daar gedrags-verandering sou wees.
Wees positief
Glo in wat jy sê
Sê wat JY gaan doen – mense volg iemand wat lei

Humoristiese toespraak
Hierdie tipe toespraak is nie ‘n reeks grappies wat ingeryg word nie.
Dis ‘n lewenswaarheid waarmee alledaags omgegaan word waar mense DINK hulle doen die regte ding, maar eintlik vernietig hulle iets anders waaroor hulle sterk voel.
Inleiding
Verduidelik aan die gehoor die rede vir die keuse van jou onderwerp (op humoristiese wyse).  Voorbeeld:
Ouers wil moontlik aan hulle kinders ‘n lewensles leer:
Om suksesvol te wees, moet jy kanse waag.  Of
As ek jou vra om ‘n opdrag uit te voer, moet jy dit DADELIK doen en die kortste pad volg. (nie die veiligste of by die reëls bly nie).  In hierdie geval is dit korrek om kinders te leer om kanse te waag en opdragte uit te voer, maar die PLEK waar dit aangeleer moet word, is verkeerd (bv. in die verkeer).
Lyf
Gebruik 3 geleenthede waar voetgangers bv. hoë risiko-gevalle is, maar hulle net eenvoudig nie steur aan padreëls nie OF
3 soorte padgebruikers (volwassenes, kinders, ouers wat volwassenes aan die hand gryp, ens.)
3 verskillende verkeerstekens (robot, ens.)
Slot
Laat die gehoor met ‘n “vuis in die maag”.  Doen navorsing oor ‘n gebeurtenis wat mense sal laat nadink – bv. Iemand wat bekend is in die gemeenskap wat miskien ALTYD die verkeersreëls gehoorsaam, en net één keer ‘n kans gewaag het – en wat met hom/haar gebeur het.
Die spreker staan nooit stil by die lewer van hierdie toespraak nie, maar ELKE beweging het betekenis – wanneer hy op en af loop, skep hy bv. ‘n bepaalde atmosfeer:  vinnig loop bv. om angstigheid wek, ens.

Redenaarstoespraak
Jy het net ‘n aantal minute waarin jy mense moet oortuig van jou standpunt.  Jy moet ook die kundigheid van kenners oor die onderwerp gebruik om jou standpunt te staaf.  Jy noem slegs EEN kant van die saak.
Jou ONDERWERP MOET beredeneerd wees.
Inleiding
Treffende aanhaling/statistiek, ens.
Kortliks (een/twee woorde) wat jou argumente gaan wees
Wat jou standpunt oor die onderwerp is
Lyf
3 redes. Elkeen moet:
‘n Geldige bron op die korrekte manier aangehaal
Voorbeelde, statistiek, aanhalings om die punt te versterk
Jou eie mening
Slot
‘n Samevatting van jou toespraak
Probeer iets van die inleiding oordra na die slot
Noem kortliks weer jou 3 argumente
Slotsin met impak waarmee jy die gehoor laat.

Onvoorbereid
Jy kies ‘n onderwerp (om ‘n redenaarstoespraak te skryf)
Jy moet oor hierdie onderwerp ‘n toespraak skryf
–  Ontleed die onderwerp
–  Neem standpunt in
–  Skryf jou volledige toespraak
–  Lees nou eers die inligting wat jy ontvang het en gebruik dit in jou toespraak.
–  Onthou:  Jy mag verskil van die bron.
–  Indien jy ‘n bron van jou eie kan onthou, mag jy dit gebruik.
–  Moenie fiktiewe bronne gebruik nie

 b          Jy kies 5 koerantknipsels en besluit watter soort toespraak jy skryf
60 sekonders is eintlik lank.
Daar is ongeveer 200 uitknipsels beskikbaar (Die Burger en Rapport) oor aktuele sake
Hierdie toespraak gaan oor beginsels of waardes, bv. natuurbewaring, waterbesparing of boelies.
Die koerantknipsels word sedert Junie 2017 versamel oor feitlik ENIGE onderwerp.
Hierdie genre is geskep vir Onvoorbereide toespraakskrywers wat “lus is vir iets nuuts”
Wenk:  Maak doodseker jy weet wat die vereistes vir elkeen van hierdie soorte toesprake is.

Spanredenaars
a  Voorbereid
Enige beredeneerde onderwerp kan gebruik word om ‘n standpunt in te neem.
Die toespraak moet beredeneerbaar wees en daar moet ‘n duidelike inleiding, drie argumente en ‘n slot wees.
–  Elke deelnemer brei een van die argumente uit tot ‘n volledige toespraak – met sy eie kort inleiding, 3 argumente en slot/samevatting.
–  Die toespraak word in gespreksvorm aangebied, met ander woorde, die deelnemers word nie aangekondig nie.  Hulle sluit eerder in gespreksvorm by mekaar aan met woorde soos:  “buitendien, terloops, dis nie al nie, ens.”
–  Die Spanredenaars word aangemoedig om van Idiome en Spreekwoorde gebruik te maak by die skryf van hulle toesprake – Bonuspunte(½ per idioom tot ‘n maksimum van 10 punte) sal hiervoor toegeken word.
–  ‘n Span bestaan uit ‘n inleier/voorsitter met twee of drie ander sprekers wat die standpunt ondersteun.
–  Die klem val op SPANWERK en OORREDING van die beoordelaars en gehoor.
–  ‘n Lys van die Idiome wat julle in die toespraak gebruik, moet vooraf aan die beoordelaar beskikbaar gestel word.
–  Leerders neem in skooldrag deel (behalwe Gr R – 3 in die Eksperimentele afdeling waar skooldrag opsioneel is) .
–  Hanteerbare hulpmiddels mag slegs by Gr R tot 3 gebruik word in die Onervare afdeling.
–  GEEN DRAMA by Ervare (Gr R – 12) of Onervare (Gr 4 – 12). Natuurlike gesprekvoering word aangemoedig.  Waar ‘n spreker dus natuurlik van handgebare gebruik maak, is dit in orde.
–  Punte word afgetrek indien die span oor die tyd gaan.

b  Onvoorbereid
Gr 6 tot 7:  4 – 8 min
Gr 8 – 12:  6 – 10 min
Voorbereidingstyd:  1 uur
Deelnemers ontvang ‘n stelling waar hulle ‘n standpunt moet inneem en motiveer.
Hulle ontvang 20 idiome en hulle betekenisse waarvan hulle soveel moontlik in hulle toespraak moet gebruik.
Leerders is vry om hulle eie geloofwaardige bronne te gebruik. Hulle mag ENIGE elektroniese  toerusting gebruik om navorsing op die internet te doen om hulle argumente te versterk.
Geen hulp van ouers, afrigters of onderwysers sal toegelaat word nie.
Gedurende die eerste ronde sal elke spanlid geëvalueer word en wenke gegee word hoe om spanwerk te verbeter.  ‘n Beoordeelstaat vir die eerste ronde is vooraf op aanvraag beskikbaar.

Vir die eerste ronde sal idiome oor honde en katte gebruik word.  Maak seker dat jy die lys aanvra.  (Jy hoef dit nie uit jou kop te leer nie.)
Vir die finaal sal voëls as tema gebruik word.
Onthou:  Hierdie idiome EN HULLE BETEKENISSE sal saam met die onderwerp aan jou gegee word wanneer julle aanmeld.
Daar sal ‘n “idiometeller” (deur die WAT aanbeveel) in die finaal wees om korrekte gebruik van die idiome te verifieer.

 

 Leesvaardigheid

Voorbereide lees
Indien kwaliteit leesstukke gekies word (ook wat morele waardes aanbetref), sal sekere waardes gevestig raak en deel van leerders se leefwêreld word.
Die klem val op vertolkend lees.
Die wyse waarop die leerder die boek hanteer, word ook bepunt. Maak dus seker dat die leerder ‘n BOEK het om uit te lees.
Deur aan leerder langer geleentheid te gee om voor te lees, word die konsentrasievermoë bepunt. Indien hierdie leerder dus gekies word om leesstukke voor gehore voor te lees, is daar reeds verseker dat sy/haar konsentrasie vermoë end-uit sal volhou.

Onvoorbereid
Hierdie is die volgende vlak vir lesers wat met gemak kan voorlees.
Leesstukke is nie moeilik nie en nie bedoel om leerders “uit te vang” nie.

Wenk:  Luister gerus krities na voorlesers.  Chris van Niekerk en Richard van der Westhuizen is veral navolgenswaardig.